ya

1 Ünlem

Birtakım duyguları güçlendirmek amacıyla cümlenin başında veya sonunda kullanılır

Cümle 1: Ya Allah! Yürü ya mübarek! Cümle 2: Gözlerinin Temmuz sıcağı var ya / Var ya, çinilerde bembeyaz sesin.. - F. Halıcı

Bir şeyi onaylamada "evet" anlamında kullanılır

2 Bağlaç

Soru cümlelerinin başında kullanılır

Cümle 1: Ya bu adam kim?

Bir düşüncenin karşıtı düşünülürken kullanılır

Cümle 1: Yetişirim diyorsun, ya yetişemezsen?

Zarf

Gereklik ve onay bildiren cümlelerde yargının onaylandığını bildirir

Cümle 1: Biz de gelelim mi? -Gelin ya.

Zarf

Dilek ve geniş zaman kiplerinde yargıyı güçlendirir

Cümle 1: Bu söylenecek söz mü? -Söylenir ya. Azıcık yardımcı olsa ya.

Zarf

Bilinen, görülen, hatırlanıp anlatılan bir olay sebebiyle de sorulan başka bir konu için kullanılır

Cümle 1: Sen geldin, ya Ahmet? Siz karnınızı doyurdunuz, ya ben ne yapayım?

Zarf

Bir düşüncede sıra ile yer alan ayrı cins ögelerden biri ötekilerden üstün görüldüğünde, o öge cümle dışına alınır ve başına bir "ya" getirilerek "hele, özellikle" anlamında kullanılır

Cümle 1: O çocuğun terbiyesine, zekâsına, çalışkanlığına diyecek yok, ya inceliği. Fırtına kırdı, döktü, yıktı, ya o ağaçlara verdiği zarar.

Zarf

Cevap niteliğinde olan cümlenin sonuna getirildiğinde, asıl yargının arkadan gelen cümle ile anlatılacağını belirtir

Cümle 1: Fena oğlan değildir, değildir ya, yalnız bu sarhoşluğu var. - M. Ş. Esendal Cümle 2: Çocukluğumun sade, çocukluğumun bu ya gençliğimin de gecesini gündüzünü o saatin tik takları noktaladı. - H. Taner

Zarf

Bazı çekimli zamanlardan sonra gelerek anlamı pekiştirir, kuvvetlendirir: Yediydin ya. Oturmuşum ya gibi